Słownictwo

Słowniczek zootechniczny, to zbiór słownictwa fachowego, używanego nie tylko odnośnie psów, ale także do zwierząt gospodarskich i innych zwierząt domowych. Dotyczy rozwoju, rozrodu, genetyki, chowu i hodowli… Po troszku z każdego działu. jest szczególnie przydatny dla osób planujących pracować w zawodzie weteryrza czy zootechnika lub próbujących zgłębić swoją wiedze na polu nieco bardziej fachowym.

  1. AKLIMATYZACJA – jest to proces przystosowywania się organizmu do nowych warunków żywienia, utrzymania pielęgnacji i użytkowania. Pełna aklimatyzacja wyraża się pełną realizacją potencjału genetycznego, stosownie do warunków środowiska – żywienie, utrzymanie, pielęgnacja i użytkowanie.
  2. BANK NASIENIA – miejsce składowania nasienia samców w ciekłym azocie w temperaturze -196 stopni poddanego ocenie koncentracji i cech morfologicznych.
  3. BEHAWIOR – zachowanie się zwierząt warunkowane odruchami bezwarunkowymi i warunkowymi.
  4. BEZPŁODNOŚĆ, NIEPŁODNOŚĆ – trwała niezdolność samców i samic do rozrodu spowodowania zmianami anatomicznymi lub funkcjonalnymi układu rozrodczego.
  5. CECHY DOMESTYKACYJNE – dziedzicznie uwarunkowane właściwości, różniące zwierzęta domowe od dzikich przodków.
  6. CECHY ILOŚCIOWE – cechy warunkowane większą liczba par genów; na przykład wydajność mleka, wełny, jaj, przyrosty, szybkość.
  7. CEHY JAKOŚCIOWE – warunkowane przez jeden lub kilka par genów; zmiany cech jakościowych następują skokowo, niezależnie od czynników środowiska.
  8. CHARŁACTWO – stan fizyczny wskazujący na znaczne wychudzenie, wyniszczenie organizmu powstałe na skutek niedożywienia zwierząt, przebytych chorób lub ich nadmiernej eksploatacji.
  9. CHOROBA – zachwianie równowagi – homeostazy funkcjonowania organizmu, powstałe na skutek działania czynników chorobotwórczych (fizyczne, chemiczne, biologiczne, genetyczne); wyróżnia się choroby zakaźne (infekcyjne, niezakaźne, zaraźliwe) inwazyjne (pasożytnicze), odzwierzęce – zoonozy.
  10. CHÓW – Zapewnienie zwierzętom użytkowym i hodowlanym prawidłowych warunków bytowania i rozwoju, dzięki którym możliwy jest pełen rozwój pożądanych cech. Obejmuje czynności takie, jak karmienie i pielęgnacja, związane z utrzymaniem zwierząt od czasu ich nabycia. Zmierza do wykorzystania potencjału genetycznego zwierzęcia w określonym kierunku użytkowania (produkcja mleka, mięsa, wełny, jaj, szybkość, dzielność w skoku etc).
  11. CIĄŻA – stan organizmu w okresie od zapłodnienia do porodu, okres ten trwa (dni): klacz – 330, krowy – 285, owce i kozy – 155, świnie – 114, lis pospolity – 50-54, lis polarny 49-57, jenot 54-56, norka amerykańska 36-75, nutria 128-135, szynszyla 105-114, królik 30-32.
  12. CYKL RUJOWY – okres trwający od owulacji niezakończonej zapłodnieniem komórki jajowej do kolejnej owulacji
  13. „CZYSTA KREW” – rasa hodowana od wielu pokoleń w czystości, np. konie czystej krwi arabskiej.
  14. DOKUMENTACJA HODOWLANA – zespół druków i zestawień komputerowych zawierających informacje o poszczególnych zwierzętach lub całym stadzie.
  15. DOJRZAŁOŚĆ FIZYCZNA – wiek, w którym zwierzę kończy rozwój somatyczny, np. bydło – 5 lat, konie 5-7 lat, owce 3-3,5 roku, świnie 3-4 lata.
  16. DOJRZAŁOŚĆ PŁCIOWA – czas wystąpienia pierwszej rui u samic lub zniesienie pierwszego jaja (bydło 6-9 m-cy, owce i kozy 4-6 m-cy, świnie 4-6 m-cy).
  17. DOJRZAŁOŚĆ ROZPŁODOWA – wiek i masa ciała pozwalają kwalifikować zwierzę do rozpłodu (bydło 14-16 m-cy, świnie 8-12 m-cy, owce 12-18 m-cy, konie 24-36 m-cy).
  18. EJAKUJAT – nasienie wraz z wydzieliną dodatkową wydalane z układu rozrodczego w czasie jednego aktu płciowego.
  19. EKSTERIER – Całokształt dostrzegalnych cech morfologicznych zwierzęcia obrazujących budowę jego ciała.
  20. FENOTYP – zbiór obserwowanych i mierzonych informacji cech ilościowych i jakościowych zawartych w chromosomach osobnika np. umaszczenie, budowa ciała, wydajność.
  21. GENETYKA – nauka zajmująca się problemami dziedziczenia i zmienności cech organizmu (genetyka cech ilościowych, jakościowych, genetyka molekularna, biochemiczna, populacji etc).
  22. GENOTYP – zespół genów osobnika, które w połączeniu z czynnikami środowiska wyznaczają wartość fenotypową cech zwierząt.
  23. HETEROZJA – Różnica między średnią wartości danej cechy u mieszańca, a przeciętną wartością tych cech u rodziców. Nie występuje każdorazowo i nie wiadomo, ile cech może objąć.
  24. HETEROZJA BIOLOGICZNA – bujność potomstwa wyraża wyższą wartość potomstwa nad rodzicami.
  25. HETEROZJA PRODUKCYJNA – bujność potomstwa jest większa niż średnia obu rodziców.
  26. HODOWLA – Zespół zabiegów zmierzających do poprawienia założeń dziedzicznych (genotypu) zwierząt gospodarczych, w zakresie których wchodzi ocena wartości użytkowej, selekcja i doboru osobników do kojarzeń.
  27. KOJARZENIE – Łączenie osobników różnopłciowych reprezentujących tą samą rasę (kojarzenie losowe, krewniacze, szczytowe i odświeżanie krwi).
  28. KOJEC – ogrodzona powierzchnia w budynku służąca do przetrzymywania zwierząt pojedynczo lub grupowo.
  29. KONDYCJA – stan fizjologiczny zwierzęcia związany z jego żywieniem, pielęgnacją i użytkowaniem (wystawową, opasową, rozpłodową, wyścigową, głodową).
  30. KRYCIE – Kopulacja prowadząca do pokrycia samca. Wyróżnia się krycie z ręki, krycie haremowe, krycie wolne.
  31. KRZYŻOWANIE – Łączenie w celach rozrodczych osobników reprezentujących różne rasy i gatunki zwierząt.
  32. KOJARZENIE – łączenie osobników różnopłciowych reprezentujących tę samą rasę, wyróżnia się kojarzenie losowe, krewniacze, szczytowe, odświeżanie krwi.
  33. LAKTACJA – okres wydzielania mleka przez samicę po porodzie.
  34. MONOESTRYCZNOŚĆ – Popęd płciowy samców i samic, występujący tylko ras w określonej porze roku, manifestujący się występowaniem rui i gotowością zwierząt do rodzenia potomstwa.
  35. ODCIEŃ UMASZCZENIA – właściwość określonego umaszczenia zwierząt spowodowana różną intensywnością barwnika we włosach i skórze.
  36. ODMIANA BARWNA – zwierzęta tego samego gatunku różniące się umaszczeniem.
  37. PLENNOŚĆ – liczba żywego, zdolnego do życia potomstwa urodzonego przez samicę w roku.
  38. PŁODNOŚĆ – zdolność samców i samic do rozmnażania się, samców do skutecznego krycia, samic do zachodzenia w ciążę i rodzenia zdrowego, zdolnego do przeżycia potomstwa.
  39. POKRÓJ, EKSTERIER – zespół zewnętrznych cech morfologicznych zwierzęcia podlegający ocenie i doskonaleniu w celu poprawy ich użytkowości.
  40. POLIESTRYCZNOŚĆ – Występowanie rui u samic i spermatogenezy u samców cyklicznie w ciągu roku.
  41. RASA – grupa zwierząt w obrębie jednego gatunku odznaczająca się przekazywanymi dziedzicznie cechami, pozwalającymi na odróżnienie ich od innych osobników tego samego gatunku.
  42. REPRODUKCJA STADA – odtwarzanie w wyniku rozrodu liczebności stada podstawowego – powiększenie stada (reprodukcja rozszerzona), zmniejszanie stada (reprodukcja zawężona).
  43. RUJA – stan fizjologiczny połączony z owulacją, popędem płciowym i akceptacją aktu płciowego.
  44. SELEKCJA – nielosowy wybór zwierząt na rodziców następnego pokolenia, zmieniający frekwencję genów i genotypów w stadzie doskonalonym, wyróżnia się selekcję naturalną, kierunkową, masową, następczą, niezależną, pośrednią, powrotną, rodzinową, rozdzielczą, stabilizacyjną, sztuczną, według indeksu selekcyjnego, wielostopniową, według łącznej wartości cech.
  45. SZTUCZNE UNASIENIANIE (INSEMINACJA) – metoda rozpłodu zwierząt gospodarskich obejmujące: pobieranie, badanie, rozrzedzanie i konfekcjonowanie nasienia oraz jego przechowywanie, dystrybucję i wprowadzania do dróg rodnych.
  46. ŚRODOWISKO HODOWLANE – Zespół czynników oddziaływujących na zwierzęta i ulegającym zmianom pod ich wpływem.
  47. TYP UŻYTKOWY – zespół cech pokrojowych i fizjologicznych zwierzęcia, warunkujących kierunek i rodzaj jego użytkowania.
  48. UŻYTKOWANIE ZWIERZĄT – pozyskiwanie od zwierząt, w zależności od gatunku, korzyści: mleko, mięso, jaja, wełna, praca, wyścigi, rekreacja itp.
  49. WARTOŚĆ HODOWLANA – sumujący efekt działania genów połączony ze zdolnością przekazywania cech produkcyjnych na potomstwo.
  50. WARTOŚĆ UŻYTKOWA – zdolność zwierząt do wytwarzania określonej ilości i jakości produktów (mleko, wełna, jaja, skóry, miód, przyrost masy ciała) w umownym czasie (rok, laktacja itp.) a także wytrwałość w pracy, szybkość, zdolność uczenia się itp.
  51. WYSTAWA ZWIERZĄT – regionalne, krajowe, międzynarodowe. Zorganizowany pokaz zwierząt hodowlanych różnych gatunków, połączony z oceną eksterieru, wartości hodowlanej, wyborem i naradzaniem najlepszych zwierząt w grupach, w celu śledzenia postępu i upowszechniania kultury hodowli zwierząt wśród hodowców i społeczeństwa.
  52. WZORZEC POKROJU – wzorzec cech pokrojowych i umaszczenia ustalony dla danego gatunku, rasy lub odmiany, służący do oceny wartości użytkowej zwierząt.
  53. ZOOHIGIENA – Ustala zasady utrzymania i pielęgnacji zwierząt w różnych warunkach środowiska, stosownie do pory roku, gatunku, wieku, rasy, poziomu i kierunku użytkowości.

© Załoga Chartykasa