Anatomia i fizjologia

Oddychanie jest wymianą gazową, jaka zachodzi między organizmem żywym, a otoczeniem. U ssaków mówimy o wymianie tlenu i dwutlenku węgla, która odbywa się za pomocą płuc. Wyróżniamy zewnętrzne (płucne) – do którego należą wszystkie zjawiska związane z wymianą gazów między środowiskiem, a naczyniami płucnymi oraz wewnętrzne (tkankowe) – obejmuje zespół zespół procesów towarzyszących zużywaniu tlenu przez komórki i wytworzeniu dwutlenku węgla oraz wody. W przenoszeniu tlenu z pęcherzyków płucnych do komórek i transporcie węgla z komórek do płuc bierze udział krew i płyty tkankowe.

Rolą układu oddechowego jest przede wszystkim wymiana dwutlenku węgla i tlenu pomiędzy pęcherzykami płucnymi a krwią kapilarów płucnych oraz transport dwutlenku węgla i tlenu we krwi. Odpowiada także za mechanikę oddechy czyli procesy związane z ruchami klatki piersiowej, oddychanie komórkowe, odbieranie bodźców węchowych i przetwarzanie ich na bodźce nerwowe oraz klimatyzację wdychanego powietrza, ogrzanie, nawilgocenie i oczyszczanie.

W układzie oddechowym wyróżniamy następujące odcinki:

  • Jama nosowa – przedsionek nosa (nabłonek wielowarstwowy płaski), część oddechowa nosa (nabłonek wielorzędowy migawkowy), część węchowa (nabłonek wielorzędowy węchowy), ma dwojakie zadanie: jest sklasyfikowana jednocześnie jako droga oddechowa, ale i narząd węchu. Do jamy nosowej prowadzą parzyste nozdrza przednie.
  • Jama boczna nosa = zatoki. Jama nosowa komunikuje się z układem zatok przynosowych. Zatoki przynosowe to jamy drążące niektóre kości czaszki, wyścieła je błona śluzowa. Są to przestrzenie pneumatyczne w kościach twarzoczaszki, mające połączenie z jamą nosową. Są to wypuklenia błony śluzowej wyrośnięte od jamy nosowej w otaczającej kości, od których przyjmują swoją nazwę. Zaczynają się one rozwijać u człowieka już w życiu płodowym, zaś wymiary osiągają w drugiej dekadzie życia. Składają się z: zatok czołowych (parzyste), komórek siłowych, zatoki klinowej, zatoki szczękowej (parzyste).
  • Gardło.
  • Krtań. Krotki, chrząstkowo-błoniasty, mięśniowy odcinek górnych dróg oddechowych, również narząd głosotwórczy (fałdy głosowe). Zrąb ścian krtani zbudowany jest z pięciu chrząstek krtaniowych: chrząstka tarczowa, pierścieniowata, nagłośniowa, dwie chrząstki wlewkowe. Chrząstka nagłośniowa zamyka krtań w trakcie aktu połykania.
  • Tchawica. Narząd rurowaty o ścianie utworzonej z pierścieniowatych chrząstek. Urzęsiony nabłonek walcowaty – usuwanie zanieczyszczeń dostających się do górnych dróg oddechowych wraz z powietrzem. Zbudowana z pierścieni tchawicznych. Przed wniknięciem do płuc tchawica ulega rozdwojeniu, tworząc rozwidlenie. Jego odnogi przedłużają się w dwa oskrzela główne.
  • Oskrzela. Wyścielone są nabłonkiem wielorzędowym migawkowym. Oskrzela główne wnikają przez wnękę do miąższu płuc. Oskrzela główne -> oskrzela -> przewodniki pęcherzykowe -> pęcherzyki płucne.
  • Płuca. Znajdują się w jamie klatki piersiowej. Wyściełane od wewnątrz błoną surowiczą => opłucną ścienną. Błona surowicza okrywająca płuca – opłucna płucna. Jama opłucna = przestrzeń zawarta między opłucną  płucną, a ścienną. Do płuc wnikają: oskrzela główne, tętnica płucna, tętnica oskrzelowa. Pod względem morfologiczno – fizycznym płuca dzielą się na segmenty oskrzelowo-płucne. Każdy z nich zaopatrzony jest we własne oskrzele oraz naczynia i nerwy Barwa płuc jest zwykle różowa – odcień płuc zależy od stopnia wypełniania przez krew i naczynia włosowate. Płuca psa składają się z trzech płatów płuca lewego i czterech płatów płuca prawego.
  • Z układem oddechowym anatomicznie i czynnościowo związana jest błona surowicza płuc = opłucna.

Stały dopływ powietrza do płuc odbywa się dzięki różnicy ciśnień powietrza atmosferycznego i powietrza znajdującego się w pęcherzykach płucnych. Różnica ciśnień jest spowodowana powiększeniem się objętości klatki piersiowej w czasie wdechu i zmniejszeniem się w czasie wydechu. Dzięki elastyczności torebki płucnej w jamach opłucnowych utrzymuje się stałe podciśnienie. Wydech w warunkach prawidłowych jest czynnością bierną. Jeśli do jamy opłucnowej na skutek nieszczelności ścian spowodowanych mechanicznymi urazami dostanie się powietrze, wówczas panujące w niej podciśnienie zostanie zniesione, płuca zapadają się i nie mogą brać udziału w oddychaniu – mamy wówczas do czynienia z odmą płucną.

Głównym transporterem tlenu w organizmie jest zawarta w erytrocytach hemoglobina. 1 litr krwi może przetransportować około 200 ml tlenu. Wpływ na powstaniu oksyhemoglobina ma temperatura – Wyższa ułatwia dysocjację, niższa – wiązanie tlenu. Mioglobina jest swoistym magazynem tlenu. Powinowactwo mioglobiny do tlenu jest większe niż hemoglobiny dzięki czemu w mięśniach stanowi ona dodatkowe źródło tlenu. Dwutlenek węgla przenoszony jest przez krew z tkanek do płuc. U większości , bo w 70% jest transportowany przez osocze, a w 30% przez krwinki czerwone.

Przyczynami niedoboru tlenu mogą być niedomaganie krążenia – niedostateczny dopływ krwi do narządu (wada serca, niedokrwistość, anemia), procesy chorobowe w płucach, niezdolność tkanek do wykorzystania tlenu (zatrucie), utrudniony dopływ tlenu do płuc. Najbardziej wrażliwymi narządami są kora mózgowa i mięsień sercowy. Przerwa w dostarczaniu tlenu powoduje nieodwracalne zmiany w komórkach nerwowych kory, co najczęściej kończy się śmiercią. Pies oddycha z częstotliwością 10-30 oddechów na minutę.

Ważniejsze pojęcia związane z układem oddechowym:

  • Objętość oddechowa płuc – ilość powietrza wchodząca i wychodząca z płuc podczas normalnego, swobodnego oddychania.
  • Powietrze uzupełniające – to powietrze, które zwierze może jeszcze pobrać do płuc na normalnym wdechu.
  • Powietrze zapasowe – objętość powietrza, które może być jeszcze wydalone po normalnym wydechu.
  • Objętość oddechowa minutowa – liczba oddechów w jednego minucie.
  • Pojemność życiowa płuc:
    • W skład wchodzi:
      • Powietrze uzupełniające, oddechowe, zapasowe, zapadowe, pęcherzykowe.
    • Zależy od:
      • Siły mięśni oddechowych, pozycji ciała, budowy klatki piersiowej, płci, podatności płuc i klatki, drożności drogi oddechowej.
    • Największa objętość powietrza, jaką można wydmuchać z płuc do wykonaniu maksymalnego wdechu.
  • Powietrze zalegające – ilość powietrza, która pozostaje w płucach po najsilniejszym wydechu.
  • Objętość zalegająca zapadowa – jest możliwa do usunięcia po otwarciu jam opłucnowych i zapadnięciu płuca.
  • Powietrze zalegające pęcherzykowe – od pierwszego wdechu zawsze w płucach.
  • Powietrze przestrzeni martwej – powietrze nie biorące udziału w wymianie gazowej z krwią.

 © Załoga Chartykasa